Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”

Spiritus movens. Monopol przy Ząbkowskiej poruszał Pragę od początku XX wieku. Zarówno tutejszy rynek pracy, jak i wyobraźnię mieszkańców. Zwłaszcza tych, którzy pamiętali wódkę płynącą po ulicy. Dziś w odnowionych budynkach rządzi handel i usługi, a o dawnych czasach przypomina Muzeum Polskiej Wódki.

1897

Po dwóch latach prac budowlanych przy ulicy Ząbkowskiej 27/31 – w kwadracie ograniczonym także dzisiejszymi Nieporęcką, Białostocką i Markowską – ruszają dwa przedsiębiorstwa: Rektyfikacja Warszawska (prywatny podmiot powołany z inicjatywy polsko-rosyjskiego Warszawskiego Towarzystwa Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu 1) oraz – w zachodniej części posesji – Warszawski Skarbowy Skład Win (rosyjskie przedsiębiorstwo państwowe). W pierwszym spirytus oczyszczano, w drugim produkowano z niego wódkę.
Koszt zabudowań Towarzystwa Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu (na znacznie mniejszej części posesji) wyniósł 260 tys. rubli.

Powstaje budynek rektyfikacji - widok od strony kotłowni i od strony hali odbieralinków. Najwyższa centralna cześć to aparatownia.

Fabrykę wyposażono w nowoczesną linię technologiczną, umożliwiającą dostarczenie 250 tys. butelek wódki na dobę. Produkcja nie osiągnęła jednak takiej skali.

Poza budynkami przemysłowymi wzniesiono również magazyny i warsztaty, a także domy mieszkalne i szkołę.

 

1904

Składy powiększają się o pas gruntów od ul. Białostockiej (strona północna).

1905

Z rocznym obrotem ok. miliona rubli i produkcją 2,5 miliona wiader 2 alkoholu Warszawski Skarbowy Skład Win należy do największych w Cesarstwie Rosyjskim.

1911

Roczne obroty rosną do 2,5 mln rubli.

1912

Zakład powiększa się o tereny ze strony wschodniej sięgające do nowowytyczonej ulicy Nieporęckiej.

1913

Rozbudowa magazynu spirytusu.

1915

Wycofujący się Rosjanie wylewają – wprost na ulice – 10 mln litrów wódki. Po wysadzeniu przez nich mostu Kierbedzia i podwieszonego pod nim wodociągu studnia artezyjska na terenie zakładu dostarcza prażanom wody. Po zajęciu Warszawy przez Niemców zakład zostaje odbudowany przez Krajową Spółkę Gorzelniczą i rozpoczyna działalność pod nadzorem nowego okupanta.

1919

Państwowy Monopol Spirytusowy przejmuje zakłady, które przemianowano na Rektyfikację Spirytusu i Wytwórnię Wódek nr 1.

1924

Rok reformy walutowej Władysława Grabskiego. 14 kwietnia w dawnym domu służbowym (od strony ul. Markowskiej) pracę rozpoczyna Mennica Państwowa. Jednopiętrowy budynek powiększono i podwyższono do trzech pięter. Szacuje się, że do 1939 roku wybito tu 1,3 mld monet. Wyrabiano także pieczęcie, medale i odznaki. Pod koniec lat 30. warszawską mennicę uznawano za jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie.

Fot. IKC, Wyd. Prasowe Kraków / NAC

1927

Warszawskie Towarzystwo Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu przekształca się w Towarzystwo Warszawskie Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu Rektyfikacja Warszawska S.A. Do 1936 roku fima będzie dzierżawiona przez Państwowy Monopol Spirytusowy.
Rozpoczyna się produkcja wódki Wyborowej. „W tych dniach dyrekcja państwowego monopolu spirytusowego, po długotrwałych próbach laboratoryjnych, wypuszcza na rynek wódkę „Wyborowa” mocy 45 proc. Wódka ta, potrójnie oczyszczona, nie zawiera prawie zupełnie tzw. fusli, będących najszkodliwszą dla zdrowia substancją w napojach wysokowych” – anonsuje prasa.

1928

Wartość sprzedaży sięga 2,7 mln zl. Rozpoczyna się produkcja ziemniaczanej wódki Luksusowej, najdroższej na rynku.

Górna i dolna część filtrów do sączenia wódki oraz rozlewanie / z księgi pamiątkowej '10 lat Odrodzonej'

1930

16 września wybucha strajk okupacyjny – przyczyną niskie płace.

1934

Zakład rozbudowano o magazyn wyrobów gotowych [od strony południowo-zachodniej].

1936

Towarzystwo Warszawskie Oczyszczania i Sprzedaży Spirytusu Rektyfikacja Warszawska S.A. zostaje wykupione przez Państwowy Monopol Spirytusowy z rąk prywatnych za 127 650 zł. W asortymencie spirytus, wódki czyste i gatunkowe oraz denaturat.

1938

Firma nosi nazwę Rektyfikacja Warszawska – Polski Przemysł Wódczany S.A.

1939

We wrześniu wytwórnia doznaje poważnego uszczerbku. Podczas okupacji zakład działa pod komisarycznym zarządem niemieckim. Studnia artezyjska na terenie zakładu zostaje podłączona do sieci miejskiej.

1940

1944

Wysadzono część zabudowań od strony Ząbkowskiej – magazyn butelek, fragment gmachu filtracji, część budynku mieszkalnego przy Ząbkowskiej 33. Poważnie uszkodzona została również Mennica. Większość wyposażenia zniszczono lub zrabowano.
Ewakuowane zakłady rozpoczynają działalność w Żyrardowie. Po powrocie do Warszawy i zabezpieczeniu ocalałego mienia przez grupę byłych pracowników, działalność odżywa. Pierwsza dzienna produkcja – 50 skrzynek wódki.

1946

Fabryka podlega Centralnemu Zarządowi Przemysłu Spirytusowego, używa tej nazwy. Odbudowa przebiega pospiesznie, a nowowznoszone budynki (odbudowane skrzydło gmachu filtracji oraz magazyn butelek) odbiegają poziomem architektury od zabudowań z przełomu XIX i XX wieku.

1947

Odbudowa zakończona. Od zakładu odłączono budynek mieszkalny przy Ząbkowskiej 33, przekształcając go w dom komunalny.

1951

22 lipca i nowa nazwa – Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego. Nadzór nad przedsiębiorstem sprawuje minister przemysłu rolnego i spożywczego oraz Centralny Zarząd Przemysłu Spirytusowego. Celem działania WZPS jest oczyszczanie spirytusu, wyrób wódek czystych, gatunkowych i denaturatu.

1952

23 marca minister przemysłu rolnego i spożywczego wydaje zarządzenie w sprawie przejęcia pod przymusowy zarząd państwowy przez Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Warszawskiej Fabryki Octu Spirytusowego „Monopol” Józef Komicz Sp. z.o.o (Warszawa ul. Różana 8/10). Znacjonalizowana wytwórnia Komicza działała od 1895 r.

1964

Nowa nazwa – Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego i Drożdżowego. To efekt przejęcia przez WZPS majątku Mazowieckich Zakładów Przemysłu Drożdżowego (decyzją z 2 listopada 1963 r. wchodzącą w życie 1 stycznia 1964 r.).

1966

Na WZPSiD składają się: wytwórnia wódek i denaturatu oraz rektyfikacja spirytusu w Warszawie przy Ząbkowskiej 27/31, wytwórnia wódek i laku w Siedlcach oraz fabryka drożdży i gliceryny w Józefowie k/Błonia.
16 czerwca – urzędowe poszerzenie asortymentu wyrobów. Od tej pory zakres działania przedsiębiorstwa obejmuje: oczyszczanie spirytusu, wyrób wódek czystych i gatunkowych i denaturatu, wyrób drożdży piekarniczych prasowanych i drożdży paszowych suszonych, wyrób gliceryny i spirytusu oraz produkcję laku (ten ostatni będzie tu wytwarzany do 1968 roku).

1969

1970

Zakończenie procesu rektyfikacji, o czym zaświadcza napis na bocznym skrzydle odpowiedniego budynku. Dym z kotłowni okazał się dla mieszkańców zbyt uciążliwy, nawet jak na standardy epoki schyłkowego Gomułki. Jednak produkcja wódki nie ustaje – spirytus przywozi się z innych gorzelni.

1973

16 kwietnia, nowa nazwa – Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego i Drożdżowego „Polmos3. W Warszawie roczna produkcja wódki czystej sięga 14 mln litrów, zatrudnienie – 1200 osób.

1987

1991

1 lipca, nowa nazwa (decyzją z 31 grudnia 1990 r.) – Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego „Polmos” (wciąż przedsiębiorstwo państwowe). Przedmiot działania: produkcja wódek czystych i gatunkowych oraz denaturatu, eksport i import, działalność handlowa w tym usługowa.

1994

18 kwietnia, nowa nazwa – Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”. Przedmiot działania bez zmian.

1998

Październik. W efekcie pogarszającej się sytuacji finansowej WWW „Koneser” trafia pod zarząd komisaryczny ustanowiony przez ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej.

2006

Zabudowania Konesera wystawiono na sprzedaż, cena wywoławcza 52 mln złotych. Całość kupuje firma BBI Development.

2007

Likwidacja fabryki.

2010

10 marca BBI Development (poprzez spółkę zależną) otrzymuje od prezydenta Warszawy prawomocną zgodę na budowę. Pierwszy etap obejmuje renowację i adaptację zabytkowego budynku biurowego (administracji) i kordegardy, stanowiącej jego część.
30 czerwca Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie stwierdzia zakończenie postępowania upadłościowego przedsiębiorstwa państwowego Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”.

2011

4 lutego Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser” w upadłości likwidacyjnej zostaje wykreśona z Krajowego Rejestru Sądowego.

2012

Fot. Danuta B. (1, 2, 4, 5, 7, 8) i Festung (3, 6). Licencja CC-BY-SA 3.0

2015

19 listopada. W zabytkowym Nowym Magazynie Spirytusu firma Google otwiera inkubator przedsiębiorczości pod nazwą Campus Warsaw.

2017

Praga ma nowy plac – Konesera – nadany uchwałą Rady Miasta z 6 lipca. „Obiektowi miejskiemu – placowi zlokalizowanemu w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy, w kwartale ulic: Ząbkowska, Markowska, Białostocka i Nieporęcka, nadaje sięnazwę: Plac Konesera (nazwa skrócona: pl. Konesera)”.

2018

2019

wybrana bibliografia

· Encyklopedia Warszawy, Warszawa 1975
· Archiwum przedsiębiorstwa państwowego Warszawska Wytwórnia Wódek „Koneser”, Archiwum Państwowe w Warszawie

źródła ilustracji

· Narodowe Archiwum Cyfrowe
· Księga pamiątkowa „10 lat odrodzonej 1918-1928”, Kraków – Warszawa 1929

otwarcie: etykieta wódki Czystej

przypisy

  1. Na kapitał założycielski TOiSS złożyli się zamożni ziemianie, do zarządu weszła także arystokracja
  2. Dawna rosyjska jednostka miary odpowiadająca nieco ponad 12 litrom
  3. W skład nowopołanej instytucji pod nazwą Polmos weszło 17 zakładów z branży spirytusowej
Scroll Up